Om te bepalen of een samenwerking beoordeeld moet worden als arbeidsrelatie of overeenkomst van opdracht kijken we naar negen gezichtspunten van schijnzelfstandigheid. Hoewel er veel wordt gesproken over een ‘grijs gebied’, is de uitkomst van de negen gezichtspunten heel zwart-wit. Of er is wél sprake van schijnzelfstandigheid, of er is géén sprake van schijnzelfstandigheid.
Op elk van de onderstaande punten wordt de samenwerking beoordeeld. Een punt wordt beoordeeld als: arbeidsovereenkomst, overeenkomst van opdracht of niet te beoordelen. Wijst de meerderheid van de beoordeelde gezichtspunten op een arbeidsovereenkomst, dan is er sprake van schijnzelfstandigheid.
1. Gezag en sturing
Dit is het belangrijkste gezichtspunt. Gezag betekent dat jij bepaalt hoe, waar en wanneer het werk gebeurt. Bijvoorbeeld:
- Je geeft dagelijks instructies over hoe, waar en wanneer gewerkt moet worden
- Je verplicht aanwezigheid op vaste uren
- Je verplicht deelname aan teamvergaderingen
- De zzp’er moet toestemming vragen voor vrije dagen
Voorbeeld: Een ‘zzp’er’ moet elke ochtend om 06:30 bij de loods zijn, loopt mee in de dagstart, krijgt via de voorman opdrachten en moet iedere stap laten aftekenen. Dat is klassiek gezag: je stuurt niet alleen op het resultaat, maar op het hele proces.
2. Inbedding in de organisatie
Werkt de zzp’er als een gewone werknemer? Staat hij op de website, heeft hij een e-mailadres van het bedrijf, gebruikt hij dezelfde systemen en badge als werknemers en gaat hij mee op teamuitjes? Gebruikt hij jouw laptop, telefoon of werkplek?
Als de zzp’er dezelfde taken doet als jouw werknemers, stel jezelf dan de vraag: wat maakt hem anders dan je werknemers, behalve het contract?
3. Aard en duur van werkzaamheden
Gaat het om eenvoudig, routinematig werk dat ook door jouw eigen werknemers wordt gedaan? En loopt de samenwerking al langere tijd door, met steeds weer hetzelfde soort (verlengde) opdrachten?
Hoe langer en hoe ‘gewoner’ het werk is, hoe meer het lijkt op een dienstverband in plaats van op tijdelijke inhuur voor een specifieke opdracht.
4. Manier waarop de afspraken zijn gemaakt
Heeft de zzp’er nauwelijks kunnen meebeslissen over de voorwaarden? Is het contract volledig door jou opgesteld, zonder een echte kans om zaken aan te passen? Dan wijst dit eerder op een dienstverband.
Veel ruimte om te onderhandelen wijst juist op werken als echte zzp’er.
5. Geen echte vervanging
Op papier staat vaak dat de zzp’er zich mag laten vervangen door een ander. Maar gebeurt dat ook? En zou je het accepteren als dat gebeurt?
Als het antwoord ‘nee’ is, ontbreekt een belangrijk onderdeel van zelfstandigheid. Bij een arbeidsovereenkomst draait het juist om persoonlijke arbeid.
6. Manier waarop de beloning is bepaald en wordt uitbetaald
Bepaalt de zzp’er zelf zijn tarief? En stuurt hij zelf zijn facturen en bewaakt hij de betalingen?
Als dat niet zo is, en jij als opdrachtgever het tarief vaststelt en automatisch betaalt, dan heb jij de regie over zowel prijs als betaling. Die bepalingsmacht wijst op gezag.
7. Hoogte van de beloning
Betaal je effectief minder dan € 38,- per uur? Dan geldt een rechtsvermoeden van werknemerschap. Jij moet dan bewijzen dat dit niet klopt.
Is het loon vergelijkbaar met wat jouw werknemers verdienen voor hetzelfde werk? Dan wijst dat op een arbeidsovereenkomst.
8. Geen ondernemersrisico
Een echte zelfstandige draagt risico: hij gaat zelf op zoek naar opdrachten, investeert in eigen materiaal en kennis, heeft geen gegarandeerd inkomen en moet omgaan met mislukte projecten.
Bij schijnzelfstandigheid zie je het omgekeerde: gegarandeerde uren, werk dat vanzelf binnenkomt, geen eigen middelen en betaling per uur in plaats van per resultaat.
Voorbeeld: Een chauffeur rijdt uitsluitend voor één bedrijf, gebruikt hun trucks, krijgt dagelijks zijn route en wordt per uur betaald. Heeft geen eigen truck, geen eigen klanten en werk dat volledig door het bedrijf wordt aangestuurd.
9. Economische afhankelijkheid en ondernemersgedrag
Werkt de zzp’er bijna uitsluitend voor jou? Komt meer dan 70–80% van zijn inkomen van jouw organisatie? Dat wijst op economische afhankelijkheid.
Echte zelfstandigen werken voor meerdere klanten en spreiden hun risico. Daarnaast is het belangrijk dat een zzp’er actief werkt aan zijn eigen naamsbekendheid door nieuwe opdrachten te zoeken en te investeren in zijn bedrijf.
Hoe minder de zzp’er onderneemt buiten jouw opdracht, hoe meer dat wijst op schijnzelfstandigheid.
Één gezichtspunt maakt nog geen schijnzelfstandigheid. Maar hoe meer gezichtspunten samenkomen, hoe groter het risico. Ook geldt: als je wel aan een kenmerk van zelfstandigheid voldoet, betekent dat niet dat je automatisch veilig zit. Het draait altijd om het totaalplaatje.
Herken je meerdere gezichtspunten uit jouw praktijk?
Dan is dit hét moment om actie te ondernemen. Download het whitepaper 'Schijnzelfstandigheid onder de loep' of neem contact met ons op. Wij helpen je om vast te stellen of er sprake is van schijnzelfstandigheid en wat dit concreet betekent voor jouw organisatie.
